"Murano" bugün bir ada adından çok bir kalite tarifi gibi kullanılıyor: Murano vazo, Murano avize, Murano tarzı cam… Oysa adın arkasında, Venedik lagününde yedi yüz yılı aşan gerçek bir üretim geleneği var. Bu yazı, Murano camının nereden geldiğini, onu ünlü yapan teknikleri ve bir parçanın gerçekten Murano'da üretilip üretilmediğini anlamanın yollarını anlatıyor.

Kısa cevap: Murano camı, Venedik lagünündeki Murano adasında üretilen el yapımı camın adıdır. Venedik Cumhuriyeti 1291'de şehirdeki cam fırınlarını bu adaya taşıdı; 15. yüzyılda Angelo Barovier'ye atfedilen neredeyse renksiz cristallo camı adayı Avrupa'nın cam merkezi yaptı. Millefiori, filigrana, lattimo ve sommerso gibi teknikler bu geleneğin parçasıdır. Gerçek Murano camını Veneto Bölgesi'nin oluşturduğu "Vetro Artistico® Murano" menşe markası ile tanıyabilirsiniz.

Ada neden Murano?

8 Kasım 1291 tarihli bir yasa, Venedik'teki cam üretiminin büyük bölümünü lagündeki Murano adasına taşıdı. Gerekçe yangındı: ahşap yapılarla dolu bir şehirde gece gündüz yanan cam fırınları büyük bir tehlikeydi. Tarihçiler ikinci bir nedenin altını çizer: ustaları tek bir adada toplamak, üretim sırlarını kontrol altında tutmanın da en kolay yoluydu. Murano ustaları yüzyıllar boyunca hem ayrıcalıklı bir statüye hem de sıkı kurallara tabi oldu.

Cristallo: Avrupa'yı değiştiren berraklık

Murano'yu bir üretim yerinden bir efsaneye çeviren buluş cristallo oldu. Usta Angelo Barovier'ye atfedilen bu neredeyse renksiz, kaya kristali kadar berrak cam, 15. yüzyılın ortasında ortaya çıktı; ona dair bilinen en eski kayıt 24 Mayıs 1453 tarihlidir. Cristallo, ince ve hafif üflenebilen, ışığı tertemiz geçiren bir camdı ve kısa sürede Avrupa saraylarının en çok aranan malzemesi oldu. Daha sonraki yüzyıllarda Bohemya'nın kalın, derin kesime elverişli camı bu ince cristallo'nun karşısına çıkacaktı; o hikâyeyi Bohemya camı yazımızda anlattık. "Kristal" kelimesinin bugünkü anlamı için kristal cam nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Murano'yu tanımlayan teknikler

Murano camı tek bir görünüm değil, yüzyıllar içinde gelişmiş bir teknikler sözlüğüdür. En bilinenleri:

  • Millefiori: "Bin çiçek" demektir. Renkli cam çubukların kesitleri yan yana dizilerek çiçek benzeri desenler oluşturulur.
  • Filigrana: Şeffaf camın içine gömülü beyaz ya da renkli ince çubuklarla çizgili veya spiral desenler. 16. yüzyılda gelişti ve Avrupa'nın birçok cam geleneğini etkiledi.
  • Lattimo: Porseleni taklit etmek için geliştirilen opak, süt beyazı cam.
  • Avventurina: İçinde bakır pulları parıldayan, yarı saydam kahverengimsi cam.
  • Sommerso: Renkli camın farklı renkte bir eriyiğe daldırılmasıyla oluşan katmanlı renk. 1930'ların sonunda olgunlaştı; ayrıntısı sommerso tekniği yazımızda.

Bu tekniklerin ortak noktası, rengin ve desenin boyayla değil, camın kendisiyle verilmesidir. Bütün süreç sıcak camın elde biçimlendirilmesine dayanır; üflemenin adımlarını el üflemeli cam nasıl üretilir yazımızda bulabilirsiniz.

Murano avize: "çiçek buketi"

Murano denince akla gelen ikinci şey avizedir. Bu geleneğin en tanınmış ismi, 1686'da Murano'da doğan usta Giuseppe Briati'dir. Briati'nin cam çiçekler, yapraklar ve kollarla bezenmiş avizelerine ciocca, yani "çiçek buketi" denirdi. Bugün "Murano avize" diye anılan çok kollu, renkli ve çiçekli avizelerin ataları bunlardır. Camın mimari ölçekte, lobi ve salon büyüklüğünde nasıl kullanıldığını merak ediyorsanız mimari projelerde özel üretim cam yazımız iyi bir devam okumasıdır.

Gerçek Murano camı nasıl anlaşılır?

Adın ünü, beraberinde ciddi bir taklit sorunu getirdi. Tahminlere göre piyasadaki "Murano" parçaların önemli bir bölümü adada değil, başka ülkelerde üretiliyor; adadaki usta sayısı ise 1990'dan bu yana büyük ölçüde azaldı. Bir parçanın gerçekten Murano'da üretildiğinden emin olmak için:

  • Menşe markasını arayın. "Vetro Artistico® Murano" markası Veneto Bölgesi tarafından oluşturuldu ve Consorzio Promovetro Murano tarafından yönetiliyor. Marka, ürünün adada ve belirli kurallara göre üretildiğini belgeler.
  • "Murano tarzı" ile "Murano'da üretildi" farkına dikkat edin. Tarz bir görünümü, menşe ise bir yeri anlatır.
  • Satıcıdan atölye adı ve belge isteyin. Gerçek üreticiler atölyelerini saklamaz.
  • Fiyatı sorgulayın. Elde, ekip çalışmasıyla üretilen bir parça seri üretim fiyatına satılamaz.

Tabandaki pontil izi tek başına kanıt değildir: bu iz Murano'ya değil, el üflemesine özgüdür ve dünyanın her yerindeki el yapımı camda görülür.

Mias Valeria seçkisinde Murano'nun izleri

Seçkimizde Murano menşeli parça yok; bunu açıkça söylemek, yukarıdaki ilkenin gereği. Ama Murano'nun cam diline ait yaklaşımlar seçkimizdeki el yapımı parçalarda yaşıyor. Amber siyah oval vazo, koyu bir çekirdeği amber bir çeperin içinde taşıyarak sommerso'nun katmanlı renk anlayışını hatırlatır; turkuaz şeffaf dalgalı vazo ise rengin şeffaf bir gövdenin içinde akışını gösterir. Diğer parçaları cam vazolar ve cam objeler koleksiyonlarında görebilirsiniz.

Kaynak ve ileri okuma